Font Size

Cpanel
Back ΝΕΑ & ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ ΧΙΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ - Γράφει ο Αντώνης Δ. Ξυπολιάς

ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ ΧΙΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ - Γράφει ο Αντώνης Δ. Ξυπολιάς

ΤΟ ΜΑΚΡΥΝΟ 1365 
Από την εργασία ’’ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΛΥΓΟΥΡΙΟΥ 1205-1821’’ είναι και το κείμενο που ακολουθεί, με αναφορά στα έγγραφα του φθινοπώρου του μακρυνού 1365,που είναι γραμμένα στην λατινική και Ιταλική γλώσσα και αποτελούν τα παλαιότερα γραπτά κείμενα για το [παλαιό] Λυγουριό. Στο σπάνιο και πολύτιμο αυτό υλικό που είναι αρχειοθετημένο σε βιβλιοθήκες της Ιταλίας και την Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού παρουσιάζονται τα οικονομικά στοιχεία,τα παραγόμενα αγαθά, η φορολογία τους, τα έσοδα και έξοδα από την διαχείριση του κάστρου του Λυγουριού, αλλά και των κυριότερων κάστρων/ περιοχών ‘’ της Καστελλανίας της Κορινθου’’. ‘’Τοτε’’ το Λυγουριό αποτελούσε ένα από τα ισχυρότερα κάστρα της Κορινθίας και το νοτιὀτερο άκρο της Καστελλανίας της οποίας Κύριος ήταν ο φιορεντίνος Νικόλαος Ατζιαγιόλι, που ζούσε στην Νάπολη της Ιταλίας. Τοπικός καστελλάνος του ηγεμόνα και υπεύθυνος στο κάστρο του Λυγουριού ήταν κάποιος Μιχάλης Πανδέας [Michali Pandea]. Ο τοπικός αυτός φεουδάρχης και διαχειριστής με την συνδρομή δύο λατίνων υπαλλήλων συγκέντρωνε τους φόρους στο κάστρο του [παλαιού] Λυγουριού, τόσο της περιοχής, όσο και των κάστρων του Αγγελόκαστρου και της Πιάδας.

Η ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ’’ ΣΤΑΣΙΣ’’
Από τα έγγραφα φαίνεται ότι ο ντόπιος αγροτικός πληθυσμός, ζούσε γύρω από το κάστρο του Λυγουριού σε καθεστώς εξαρτημένης ελευθερίας και είχε ως πυρήνα της οικογενειακής του εκμετάλευσης, την ‘’στάσις’’, την οποία αποτελούσαν η κατοικία, η μικρή έκταση γης, τα οικόσιτα ζώα και ένα ή δύο βόδια με τα οποία όργωναν, χρησιμοποιόντας ξύλινο αλέτρι .. 
Η κάθε ‘’στάσις’’ καταγράφεται με το όνομα του ιδιοκτήτη, της γυναίκας του, των παιδιών του, την γη του, τα ζώα του και τους φόρους που έπρεπε να αποδώσει ακόμη και για τα αυγά της αυλής. 
Από τα έγγραφα αναδεικνύονται οι υποχρεώσεις των κατοίκων σε αγγαρείες, σε υποχρεωτική εργασία στα χωράφια του φεουδάρχη, αλλά και οι υπηρεσίες τους ως τοξότες στο κάστρο. Τα χρήματα που χρησιμοποιούσαν ήταν τα υπέρπυρα. Το περαγόμενο βαμβάκι υπολογίζετο σε λίμβρες, τι κρασί σε βυζαντινό μέτρο,τα δημητριακά, χαρούπια, ελιές υπολογίζοντο σε μόδιους,κλπ.[ Σήμερα στο Λυγουριο διατηρείται το τοπωνύμιο χιλιομόδι].. Από τα στοιχεία φαίνεται ότι το Λυγουριό παρήγαγε το 1,49% του κρασιού της Κορινθίας, ενώ δεν αναφέρεται καμμιά παραγωγή και φορολογία στο λάδι,ούτε στην Καστελλανία, ούτε και στο Λυγουριό στην αγροτική έκταση του οποίου αναδεικνύεται σήμερα ένας μεγάλος αριθμός των παλαιότερων αρχαιοελληνικών και ρωμαϊκών πέτρινων ελαιοτριβείων. Αντίθετα στην βαρωνεία της Καλαμάτας το 1365, καταγράφεται παραγωγή, τιμή και φορολογία στο λάδι, καθώς και το κόστος από την χρήση των ελαιοτριβείων της εποχής των ρωμαϊκών ‘’ταρπέτι’’ . Από την αποκωδιοποίηση των χειρογράφων φαίνεται ότι το κάστρο του Λυγουριού εκτός από τοπικό επιχειρησιακό κέντρο,είχε υπό την εποπτεία του και τα κάστρα του Αγγελόκαστρου και Πιάδας.

ΤΟ ΟΝΟΜΑ 
Στα χειρόγραφα του 1365 –τα παλαιότερα χειρόγραφα--το Λυγουριό είναι γραμμένο στην ιταλική ως Leghorio και Ligorio. Με το όνομα Ligorio επίσης γράφεται και στους πίνακες των κάστρων στην κυριότητα του Ατζιαγιόλι εικοσιδύο χρόνια μετά.. 
Όμως Ligorio είναι το επώνυμο της αριστοκρατικής οικογένειας της Νάπολης που αποδεικνύεται σε έγγραφα ήδη από τον 11ον αιώνα, όπου ο Μαρκο de Ligorio ανακυρήχθηκε την 9η Μαϊου 1090 κυβερνήτης της πόλης. Το όνομα κατά Ιταλούς ερευνητές προέρχεται από τον Αγιο Ligorio [Sanctus Lιgorius]
ο οποίος μαρτύρησε τον 7ον αιώνα και η κάρα τοποθετήθηκε στην εκκλησία του Αγίου Λορέντζο της Βενετίας και ‘’τότε’’ εορτάζετο την 13 Σεπτεμβρίου Κατα τους ίδιους ερευνητές η προέλευση του ονόματος Ligorio είναι από την Ελλάδα και έλκει την καταγωγή από τα Βυζαντινά Συναξάρια Αγίων,την μεταγραφή και την μεταφορά τους στην Ρώμη, από την περίοδο της Εικονομαχίας.[Αναλυτική σχετική έρευνα στην υπο έκδοση μελέτη.

ΤΟ ΠΡΙΓΚΗΠΑΤΟ ΤΟΥ ΜΟΡΙΑ [ΤΗΣ ΑΧΑΪΑΣ]
Τον 13ον αιώνα ονόματα αξιωματούχων με το όνομα Ligorio καταγράφονται να 
υπηρετούν το βασίλειο της Σικελίας και της Νάπολης στο Πριγκηπάτο της Αχαϊας [του Μοριά].με βάση της συμφωνίας του Viterbo. 
Το καλοκαίρι του 1270 στάλθηκε από την Σικελία η πρώτη στρατιωτική αποστολή‘’25 γαλέρες με οπλίτες και βάρκες με άλογα’’ στον Μοριά. Αρχηγός της ναυτικής αποστολής ήταν ο Φράγκος Ιωάννης Σαουντερόν,ο οποίος στην συνέχεια έγινε κύριος του κάστρου της Πιάδας .Την ίδια εποχή οι δύο αρχηγοί των ιπποτών του βασιλείου της Σικελίας έφεραν το επώνυμο ‘’ντε Λιγόριο’’
Την περίοδο 1270-1332 ονόματα 4 ακόμη αξιωματούχων, κυβερνητών, βικάριων με το όνομα ή το επώνυμο Ligorio καταγράφονται να υπηρετούν το βασίλειο της Σικελίας και της Νάπολης στο Πριγκηπάτο της Αχαϊας [του Μοριά]..
Σε ένα φθαρμένο έγγραφο στα αρχεία της Νάπολης με ημερομηνία 19 Ιουνίου 1321,ο βικάριο στο Πριγκηπάτο με το όνομα Λιγόριο,[Ligorio] συνυπογράφει με τον βασιλιά της Νάπολης την συμφωνἰα αποπομπής της Πριγκήπισσας της Αχαϊας της 27χρονης Ματθίλης και την φυλάκισή της,στο κάστρο του Αυγού της Νάπολης,μέχρι τον θανατό της. Ο ίδιος ο Λιγόριο είχε υπό την οδηγία του ‘’50 ιππότες και 100 τοξότες’’ για την ενίσχυση και θωράκιση της επικρἀτειας του Πριγκηπάτου,από τις συνεχείς συγκρούσεις με τους Βυζαντινούς.
Τότε το Λυγουριό προσδιορίζεται ως το νοτιότερο άκρο της Καστελανίας της Κορίνθου . Ανατολικά,στην βαρωνεία του Δαμαλά ήταν Κύρια η Λιγούρια οικογένεια των Ζακαρία Δυτικά και νότια του Πριγκηπάτου ήταν οι ηγεμόνες του Δουκάτου της Αθήνας και Κύριοι του Ναυπλίου,Άργους και της παραλιακής νότιας Αργολίδας, που ήταν κατά σειρά οι Ντε λα Ρός,Ντε Μπρυέν,Ντ’Εγκιέν κατά καιρούς υποτελείς και κατά καιρούς εχθροί του Πριγκηπάτου.

ΤΑ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΦΡΟΥΡΙΑ Η στρατηγική θέση και σημασία του ακριτικού κάστρου του Λυγουριού τα χρόνια εκείνα ,επιβεβαιώνεται εκτός από τα έγγραφα και από τον μεγάλο σε αριθμό μεσαιωνικών φρουρίων που εντοπίσθηκαν πρόσφατα στα βουνά της περιοχής. Τα μεσαιωνικά αυτά οχυρά ελέγχουν τις κύριες διαδρομές που είχαν αρχή το κάστρο του Λυγουριού και κατέληγαν στα παράλια της περιοχής.Απο τους δρόμους της θαλάσσης περιγραφεται στο Χρονικό του Μορέως η προσπάθεια ενίσχυσης των πολιορκημένων Βυζαντινών κάστρων της περιοχής, που ήταν υπό την πολιορκία των Φράγκων ιπποτών,την περίοδο 1205--1212 Κατά ομάδες τα μεσαιωνικά αυτά φρούρια δημιουργούν μεταξύ τους δίκτυα επικοινωνίας που έχει συνέχεια στα βουνά της Τραχειάς,του Δαμαλά,του Σοφικού,του Αγελόκαστρου,του Άργους,του Ναυπλίου,των Ιρίων κλπ. Μέσα στον περίβολο τους εμφανίζονται χώροι διαμονής από ξηρολιθιά,σκοπιές,φρεάτια εναπόθεσης ακοντίων,σταυροί χαραγμένοι στα βράχια,που ήταν το σήμα των Σταυροφόρων. Στα οχυρά αυτά είναι εμφανή και τα διπλά και τριπλά τείχη αμύνης από ξηρολιθιά στα πιο βατά σημεία τους,που αναδεικνύει και τις έντονες και συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις.
Εκτός όμως από τα στρατιωτικά μεσαιωνικά αυτά φρούρια [που αποτυπώνονται αναλυτικά στην υπό έκδοση εργασία,με τοπογραφικά,σχέδια και φωτογραφίες] εντοπίσθηκαν σε περίοπτα υψόμετρα της περιοχής και οχυρωμένοι ερειπωμένοι οικισμοί της ίδιας περιόδου,που σήμερα τόσο οι περιμετρικοί περίβολοι,όσο και τα σπίτια,τα πέτρινα εργαλεία τους και οι διαδρομές, κείτονται λιθοσωροί , κάτω από τα ριζώματα και τις φυλωσσιές που τα καλύπτουν,και τείνουν να τα εξηφανίσον ολικά..

LIGORIO,LEGHORIO,LIGURII,LEGURIO,ΛΕΓΟΥΡΗΟ,ΛΥΓΟΥΡΙΟ.

Το όνομα Ligorio εξελίχθηκε στην Ιταλία σε Liguori,Liguoro, Ligori, de Ligoris,de Liguori, Ligurio,αλλά και Lycoris στην Ισπανία,Λιγόριο στον Μοριά. 
*Το 1335 ο φιορεντίνος τραπεζίτης Ατζιαγιόλι έγινε κύριος σε εδάφη του Πριγκηπάτου του Μοριά με έγκριση του δικαστή της Νάπολης Ιωάννη de Ligorio

*Το 1342 ο Ατζιαγιόλι έγινε Κύριος του κάστρου της Πιάδος και το 1358 των υπολοίπων κάστρων της Καστελλανίας της Κορίνθου.

*Το 1365 το κάστρο του Λυγουριού καταγράφεται ως Ligorio και Leghorio.

*Τον ίδιο χρόνο στον οικισμό Κρεμμύδι Μεσσηνίας γράφονται τα ονόματα Legorius Sisuvalanus και Ligorius γιός του Trifona Roccana να είναι Κύριοι συγκεκριμένων οικογενειακών εμεταλεύσεων [στάσεων]. 


*Το 1377 στα Αρχεία της Μάλτας υπάρχει ο πίνακας των κάστρων του Νικαλάου Ατζiαγιόλι και της Μαρίας των Βουρβώνων στον Μοριά,όπου γράφεται το Λυγουριό με το όνομα ‘’καστέλλο de lo Ligorio’’. 
Στην περιοχή των Μεσογείων Αττικής που ανήκε στον ηγεμόνα Νέριο Ατζαγιόλι,όπως και η Καστελλανία της Κορίνθου ,η αρχαία Κύθηρρος μετονομάσθηκε σε Λιγόριο,που πιθανά έλκει την καταγωγή από την περιοχή μας,όπως και τα εκεί τοπωνύμια Δεσκλιά, Σκληπιού,Ιρι, Κάτζα, Νίκα,Ντούσ,Νταλαλούμιι,Μπάφι,κλπ

*Στον μεσαιωνικό ‘’Θρήνο της Αθήνας’’ του 1397 αναφέρεται επίσης ‘’Λεγουρικού το μέρος’’ που κατά τον Μύλλερ στην ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ο τόπος αυτός είναι το Λυγουριό.ως’….’’έναν υπαινιγμός που η Αργολίδα είταν τμήμα του Δουκάτου της Αθήνας….’’ 
*Το 1456 το κάστρο του Ligurii [Λυγουριού]προτείνεται προς πώληση στην Βενετία.

*Το 1465 ο προνοητής της Βενετίας έγραφε ότι στην περιοχή του κάστρου ‘’έχουν χαθεί πολλές ψυχές,’’και περιγράφει την πτώση του ‘’Castello de lo Legurio’’στους Τούρκους την 17 Νοεμβρίου του ίδιου χρόνου...

*Σε έγγραφο της Βενετίας την 1 Απριλίου 1466 το Λυγουριό [Ligurii],αναφέρεται ως μια αξιόλογη πόλη της Πελοποννήσου,που ήδη ήταν στην κατοχή των Οθωμανών [optima oppidi commodisimique in Peloponeso].

*Στο ελληνοορθόδοξο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεριστή στην Καλαβρία της Ιταλίας, καταγράφεται ο Αρχιμανδρίτης Ligorio de Ligorius που τιμήθηκε ως Επίσκοπος της Σινδόνης και το 1510 αναδείχθηκε Αρχιμανδρίτης όλων των Ελληνορθόδοξων μοναστηριών της Καλαβρίας. .

*Σε ναυτικό χάρτη του 1512 ολόκληρη η περιοχή του Σαλέντο, ‘’το τακούνι’’ της Ιταλικής χερσονήσου,ονομάζετο τότε Ligorio ,όπου στο χαμηλότερο άκρο υπήρχε και πύργος με το ίδιο όνομα,που καταστράφηκε τον 16ον αιώνα από τους Οθωμανούς..

*Στο θεατρικό έργο ‘’Μανδραγόρας’’ του Μακιαβέλι που γράφτηκε στην Φλωρεντία το 1518,ο πρωταγωνιστής ονομάζεται Ligurio [Λιγούριο].

*Στην Μάνη γράφτηκε το ιστορικό και κλέφτικο ‘’μοιρολόγι της Ληγουρούς’’

*Στην περιοχή το Ναυπλίου την 15 Φεβρουαρίου 1542, αναφέρεται το όνομα Νικολό Λιγουριάτη [Nicolo Liguriati] και του γιού του Zorzi.

*Το 1700 και 1705 στις δύο Βενετικές απογραφές το Λυγουριό ,γράφεται Legurio και Villa Ligorio .

*Την 20 Μαϊου 1752 τοκογλυφικές απαιτήσεις του ιμάμη Ναυπλίου οδηγεί στα δικαστήρια ενώπιον του Μουσταφά πασά,δεκατρείς κατοίκους του ‘’χωριού Λιγόρι’’, που ανήκε στον’’ καζά Ναυπλίου’’.

*Την 29 Αυγουστο του 1785 στο ‘’Λεγουρήο’’ο Νικόλας του Αναγνώστη Γκοβάτσης πούλησε το αμπέλι του στον Αγιάννη το ‘’λεγόμενο του παπα Νεκτάριου’’,για να αποπληρώσει το δάνεικό σιτάρι των ‘’11 κοιλών ‘’που είχε πάρει από τους Τούρκους τοκογλύφους του χωριού,για να θρέψει τα παιδιά του .

Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ Αυτή η περιδιάβαση στον χρόνο και η αναζήτηση αποδείξεων και στοιχείων μέσα από τις αυθεντικές πηγές των Αρχείων, προσπαθεί :

*Να βρεί και να δημοσιοποιήσει έγγραφα και γραπτές αποδείξεις που αφορούν το Λυγουριό.

*Να περισώσει ανθρωπονύμια, τοπωνύμια, ναονύμια του τόπου που σβήνουν στον χρόνο μαζί με τους λόγους που τα δημιούργησαν [στο Λυγουριό υπάρχουν πέντε ναονύμια της Αγίας Παρασκευής],αλλά και τις σχέσεις του τόπου με άλλες περιοχές στην επικράτεια του ίδιου ηγεμόνα τον μεσαίωνα .

*Να αναδείξει ξεχασμένα μνημεία, διαδρομές, υποδομές ενός ιστορικού τόπου που τον Σεπτέμβρη του 1365 γράφεται ως Ligorio στην παλαιότερη γραπτή του μαρτυρία.. Η παλαιότερη όμως γραπτή μαρτυρία του ονόματος Ligorio είναι τον Δεκέμβρη του 1017. Τότε αναφέρεται ο Βυζαντινός αξιωματικός Ligorio Topoterita στις τάξεις του στρατού του Βασιλείου Βουλγαροκτόνου,στον ξεσηκωμό και την μάχη στο Τράνι της Νότιας Ιταλίας. Από τότε πέρασαν χίλια χρόνια. 

Λυγουριό,  Δεκέμβρης 2017.
    ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ 
*Η σχετική βιβλιογραφία παρουσιάζεται αναλυτικά στην εργασία.

Τελευταία Ενημέρωση στις Παρασκευή, 05 Ιανουάριου 2018 09:14